Còn bao nhiêu ‘quả bom’ Sông Bung?

Những ai đã từng lên Hà Giang hẳn chẳng thể bỏ qua Mã Pí Lèng, một trong tứ đại đèo nhiều người biết đến nối giữa Đồng Văn và Mèo Vạc.

Một dải tuyến đường mỏng mảnh như sợi chỉ vắt ngang qua núi đá hiểm trở, phía dưới là dòng Nho Quế xanh màu xanh ngọc bích, phong cảnh hùng vĩ của Mã Pí Lèng xứng danh là đệ nhất hùng quan vùng Đông Bắc.

Thế nhưng giờ đây khi đứng trên đỉnh đèo, nhìn phía dưới dòng Nho Quế sẽ thấy thập thò thêm một nhà máy thuỷ điện. Không chỉ một, dòng sông ở một trong những khu vực khô hạn nhất cả nước này có đến ba nhà máy thuỷ điện.

Tỉnh giấc chấp thuận rủi ro về không gian, sinh thái, du lịch để đổi lấy nhà máy, với hy vọng thuỷ điện có thể đem đến mỗi năm 10 tỷ đồng tiền thuế VAT, các loại thuế doanh nghiệp và môi trường. Đáng tiếc nuối cho địa phương, khi nhà máy xây xong xuôi, chủ đầu tư phớt lờ các bổn phận của bản thân mình, chây ì không trả khoản nợ dịch vụ môi trường lên đến gần 40 tỷ đồng.

Sự cố vỡ vạc các con phố ống dẫn thuỷ điện sông Bung 2 tiếp diễn đặt ra yêu cầu phải xem xét lại quy hoạch hệ thống thuỷ điện ở nước ta. Ảnh: VTV8

Nhưng như Hà Giang là vẫn còn may, bởi dẫu chưa thu lợi được gì về cho ngân sách, thì quả bom thuỷ điện chưa sản xuất thảm hoạ gì. Đa dạng địa phương khác thì không được hên như vậy. Chỉ phương pháp đây vài hôm, thuỷ điện sông Bung 2, nhà cửa mới nghiệm thu ngày 25/8 cách đây không lâu, đã chạm mặt sự cố vỡ lẽ con đường ống dẫn, làm cho rộng rãi người bị biến mất theo dòng đồng đội nhân hoạ. Cùng với đó là gia sản và hoa màu của người dân nhị bên bờ sông.

Những câu chuyện thiệt hại do bạn hữu thuỷ điện ở nước ta năm nào cũng có. Trước sự cố sông Bung 2, tham gia năm 2013 ở Bình Định, việc xả cộng đồng của đại dương chứa liên minh với mưa lớn còn được cho là khởi thủy khiến cho phổ quát người thiệt mạng.

Điều này là một nghịch lý, bởi ngay trong quy hoạch về thuỷ điện, một trong những nhiệm vụ chính của nó là chống đồng chí cho hạ nguồn trong mùa mưa bão, song song cung ứng nước phục vụ đóng gói và nhu cầu người dân khi hạn hán. Thế nhưng khi việc giữ vững các nhà cửa thuỷ điện còn từ từ, chưa có dè bỉu tài xử phạt đích đáng những hành vi quản lý nước thiếu trách nhiệm (giữ nước hoặc xả nước không công bố), thì nghịch lý này biến thành thực tiễn mỗi khi mùa mưa bão về. Và cứ thế, cư dân ở những vùng có hồ, đập thuỷ điện luôn ngơm ngớp lo những quả bom nước đang tích tắc trên đầu mình.

Nước ta có bao nhiêu quả bom tương tự?

Tính trên cả nước, hiện có 284 tòa tháp thủy điện đang điều hành phát điện; 204 dự án (6.146,56 MW) đang xây đắp xây dựng, dự kiến sẽ vận hành phát điện trước 2017. Bên cạnh, còn 250 công trình (3.049,2 MW) đang phân tích đầu tư và 78 dự án chưa nghiên cứu đầu cơ. Như vậy, khi toàn bộ những tòa tháp trên hoạt động, cả nước sẽ có khoảng hơn 800 đập nước thuỷ điện cỡ lớn. Những sự cố như ở Sông Bung làm cho người địa phương có nguyên do đường đường chính chính để lo sợ tính bình an của những nhà cửa trên.

Thuỷ điện đổi lấy gì?

Trong gần như các khu vực, Tây Nguyên và miền Trung, nhì vùng khô hạn nhất cả nước, lại là nơi có phổ biến công trình thuỷ điện nhất. Dù quy mô của tỉnh giấc ko phải là lớn (hơn 10 nghìn km vuông), Quảng Nam, nơi vừa xẩy ra sự cố, có đến 62 dự án thủy điện. Cách đây một vài năm, ở địa phương này cũng đã có tình trạng nứt đại dương chứa thuỷ điện sông Tranh 2.

Việc đây là khu vực có nhiều rừng với các loại gỗ quý khác biệt khiến dấy lên khiếp sợ về việc lợi dụng xây thuỷ điện để phá rừng. Qua những câu chuyện ở vườn non sông Yok Đôn (Đăk Lăk) hay ở Ba Tơ (Quảng Ngãi), mối run sợ trên không hề là không có hạ tầng. Theo Tổng cục Lâm nghiệp, có phổ quát doanh nghiệp dù không đủ năng lực nhưng xin công trình khiến cho thủy điện với mục đích là khai thác khoáng sản, lâm thổ sản. Vấn đề không mấy không thể tinh được là tỉnh nào càng nghèo lại càng có phổ biến công trình thuỷ điện.

Kể cả khi chuyện xây thuỷ điện chỉ đơn thuần là để chạy máy phát điện, thì tác động tới rừng là rất lớn, bởi độc ác dự án thủy điện thường nằm ở những vùng rừng núi nên khi xây dựng cần phải khai quang một quy mô lớn để xây các tòa tháp như các con phố sá, đập, nhà máy, con đường dây dẫn điện. Phần lòng biển cũng sẽ bị ngập nước và mất đi một diện tích lớn. Theo tính toán, mỗi một nhà máy thuỷ điện cỡ bé lấy đi 16 hecta rừng để có 1MW điện.

Đáng khiếp sợ là rừng mất đi do thuỷ điện thường là ở thượng nguồn, không thể tái hiện nguyên trạng được, và có vai trò cốt tử trong việc nhân tố tiết lượng nước thiên nhiên. Khi rừng không còn, không chỉ nước cho thuỷ điện không còn, mà cả những vạt đất trù mật hai bên bờ sông cũng sẽ khát nước.

Vai trò của thuỷ điện trong việc đảm bảo an ninh năng lượng đất nước là không thể tranh cãi. Những nhà cửa lịch sử như thuỷ điện Hoà Bình, thuỷ điện Trị An, hay thuỷ điện Sơn La còn là dấu mốc sản xuất của tổ quốc. Nhưng yếu tố đó không có nghĩa thuỷ điện có tấm kim bài miễn tử, và số đông mọi thứ đều phải hi sinh cho nó.

Bởi nước và không gian là của cải của tổ quốc, không bạn nào được phép chiếm dụng làm cho của riêng nếu như chưa có hình thức “hoàn trả” có lí cho xã hội.

Nếu một nhà cửa thủy điện đem lợi nhuận cao cho công ti phát điện nhưng khiến cho thiệt hại nặng nề bởi phá rừng, bè bạn lụt, làm mất đi hệ sinh thái thiên nhiên,…thì dẫu có tiếng rằng năng lượng sạch sẽ, công trình vẫn cần phải cân nhắc rất kĩ.

Vì vậy, tính toán ích lợi của thuỷ điện không thể chỉ dựa trên tính toán lợi nhuận của nhà máy phát điện, mà thiết yếu sự tham gia phản biện trong khoảng xã hội, khác biệt là các nhà công nghệ và người dân chịu tác động bởi công trình. Đáng nhớ tiếc trong phần đông các nhà cửa thuỷ điện, tiếng nói của trong khoảng khối dân sự không được coi trọng.

Mọi thứ đều có thời của nó. Chẳng hề tự nhiên mà phổ biến nước trên nhân loại đang phá đập thuỷ điện để trả lại nguyên trạng cho thiên nhiên. Với nhân tố kiện của nước ta, có thể vẫn phải dựa vào tham gia thuỷ điện trong thời gian tới. Dĩ nhiên, việc quy hoạch, xây dựng, và điều hành nhà máy thuỷ điện cần phải được làm cho với sự thận trọng, bởi phía dòng nước chảy từ đập không chỉ tạo ra điện, mà còn là sinh kế và sinh mạng của hàng triệu người khác.

Theo Vietnnamnet

Tham khảo thêm: