Nước quá trong thì không có cá, người xét soi quá thì không có tri âm

Trong một quán nước nọ có mấy người đang đàm đạo với nhau, một người nói: “Thời buổi bây chừ thật khó khăn tìm người chuyên nghiệp làm mướn cho mình, chỉ hơi có chút năng lực là làm mấy ngày liền nhảy đầm đi tậu chỗ khác tốt hơn”.

Một người khác nghe vậy thì bèn chính trực đáp lại: “Ví như như khiến cho người mà chỉ chú ý đến khuyết điểm của người khác thì bạn dạng thân chỉ như cái thùng rác. Còn ví như chỉ chú ý tới ưu điểm của người khác thì bản thân giống chư chiếc đĩa ngọc tụ phù hợp nhân kiệt”.

Sống ở đời khách hàng nào mà không có tội trạng, ai mà không từng phạm phải sai sót? Ví như có thể lấy độ lượng khoan dung mà đối đãi với đại chúng thì chúng ta sẽ nhân thức ứng xử như thế nào khi người khác có thiếu sót hoặc phạm phải sai lầm.

Đạo lý là tương tự, nhưng lại có hầu hết người chỉ đạo, điều hành đơn vị không hiểu được nhân tố này. Có một vị cao nhân tu Đạo từng nói rằng: “Nếu như bạn là một thánh nhân, người khác trong mắt bạn đều là người ưu tú, nhìn trái nhìn phải đâu đâu cũng thuận mắt. Giả dụ bạn là một người tiểu nhân, người khác trong mắt bạn chỉ toàn là thiếu sót, nhìn đâu cũng thấy chướng tai ngứa mắt. Chỉ có người mang tâm đại trong khoảng bi thì nhìn núi non, sông nước, hoa cỏ, muôn loài đâu đâu cũng thấy xinh tươi”.

Chỉ có người mang tâm đại trong khoảng bi thì nhìn núi non, sông nước, hoa cỏ, muôn loài đâu đâu cũng thấy đáng yêu. 

Nước trong thì không có cá, người xét nét quá thì không bạn nào gần

Nước trong thì không có cá, người xét nét quá thì không người nào gần. Đây là câu thành ngữ được bắt nguồn trong khoảng “Hán thư – Đông Phương Sóc truyện”. Ý nói rằng nước mà sạch sẽ quá thì cá chẳng thể nào tồn tại được, người mà yêu cầu người khác nghiêm khắc quá thì cũng không bạn nào có thể khiến cho bạn. Nếu so đo tính toán với khuyết điểm hoặc sai phạm của người khác quá thì cũng chẳng thể nào giữ người tài bên bản thân được.

Nhân vô thập toàn, loài người thì chẳng thể nào không có thiếu sót. Khổng Tử đến ngoài bảy mươi tuổi nói rằng: “Thất thập nhi tòng tâm sở dục, bất du củ”, ý rằng  tới 70 tuổi, con người sẽ đạt tới tình trạng rất hoàn hảo về bí quyết ứng xử và xử thế, vậy nên khi đó ý muốn tùy theo tâm, cũng không còn đi ra ngoài khuôn phép nữa.

Một người quản lý mà đòi hỏi cấp dưới việc gì cũng tuyệt vời như tuổi 70 vậy thì mấy khách hàng nào có thể dùng được. Đây cũng chính là sai lạc nghiêm trọng nhất mà một người chỉ đạo phạm phải. Cho nên, trong đối nhân xử thế phải nghiêm khắc với phiên bản thân, độ lượng rộng lượng với người khác.

Trong lịch sử từng có số đông câu chuyện của các bậc cao nhân độ lượng độ lượng cho tội vạ của người khác nổi tiếng xưa nay. “Sở Trang tuyệt anh” là một trong số đó, đây cũng là một trong những chả hạn tiêu biểu nổi tiếng về sự độ lượng cho người khác nhất.

Sở Trang Vương một hôm cho bày yến tiệc linh đình, thết đãi các đại thần. Trong tiệc, gió lớn nổi lên chợt thổi tắt hết đèn nến. Khi ấy, một quan viên lợi dụng đêm hôm, kéo áo chọc ghẹo cung nga của nhà vua. Người cung nữ ấy nhanh tay giật đứt giải mũ của ông này rồi tâu lên Sở Trang Vương, sau đó muốn thắp đèn nến lên, mua xem người nào là người đã cợt bản thân mình và xử tội.

Nô giỡn ái cơ của vua có tức thị hạ nhục đến nhà vua. Đó là hành vi đại nghịch và coi thường đạo lý vua tôi. Nhưng, Trang Vương nghĩ một lát rồi cao giọng nói to lên:

“Khoan hãy châm nến! Bữa nay trẫm muốn cho các khanh được phấn kích sảng khoái. Không cần phải mũ áo thật chỉnh tề, dân chúng hãy giật đứt hết các giải mũ thì mới vui?”.

Văn võ bá quan ngơ ngác, nhưng lệnh vua nào bạn nào dám trái, thế là các đại thần văn võ đều giật đứt giải mũ của mình! Nhân thế, người chọc ghẹo cung nga kia không bị lộ mặt nữa.

Nhị năm sau, nước Sở đánh nhau to với nước Tấn. Qua năm trận kịch chiến, quân Sở có một võ tướng liều mạng, tả xung hữu chợt, không màng sống chết, luôn đi tiên phong. Quân Sở nhờ vậy thường thắng luôn. Sau này Sở Trang Vương lấy khiến lạ, bèn cho gọi đến hỏi nguồn cơn.

Một nửa bèn thưa: “Thần chịu nghĩa xưa, đội ơn dày của hoàng thượng đã tha cho tội khi quân. Vốn ước muốn liều chết để báo đền đậc ân đại vương, đến nay thần mới có dịp. Thần là Tưởng Hùng, là người năm xưa trêu ghẹo cung nga của thánh thượng trong tiệc rượu”.

Sở Trang Vương vì lòng bao dung mà được báo bổ. 

Sở Trang Vương quả tình có lòng hào hiệp, ruột gan cũng không chút hẹp hòi, nhỏ bé nhen. Ví như không dung thứ cho Tưởng Hùng tội trạng trên bàn rượu ban đêm ấy thử hỏi lấy bạn nào là kẻ tiên phong, xông tham gia mũi tên hòn đạn mà chiến đấu hết mình cho ông đây?

Tự vị cố này có thể thấy, là một người chỉ đạo khi đối nhân xử thế phải có sự linh động, không nên cứng nhắc quá. Tục ngữ có câu “Nhân vô thập toàn”, đối nhân xử thể cần nên bao dong cho người khác. Khổng Tử từng nói: “Trị đại quốc như phanh tiểu tiên” đại ý rằng, thống trị một nước lớn cần phải như người nấu con cá ốm, không nên thường xuyên xáo động. Ví như như một đoàn thể mà có pháp luật hà khắc quá thì làm cho thành viên bị gò bó, không có không gian tự do dễ chịu tạo ra, sau cuối chẳng thể sống sót bền vững, giống như cá nhỏ mà bị lật qua lật lại sẽ nát thành nhiều mảnh.

Vậy nên, mỗi chúng ta đừng làm cho bản thân biến thành ‘tiểu nhân’, trong mắt chỉ nhận ra khuyết điểm của người khác. Hãy tạo dựng lòng bao dung và thân thương, bạn sẽ thấy thế giới này vẫn có bao yếu tố tốt đẹp và luôn chào đón bạn.

ĐKN (s/t)

Xem thêm: Mua Hàng Nhật Xách Tay